De uitdagingen in de komende jaren nemen in snel tempo toe. De komende 40 jaar jaar zal de  wereldbevolking met 3 miljard mensen toenemen. Ca. 40 procent van het energiegebruik gaat op aan bebouwing.  De komende 10 jaar zullen wij net zoveel voedsel gaan produceren als in de afgelopen 10.000 jaar.  De mensheid heeft alle kennis aan dek nodig om deze uitdagingen te lijf te gaan.

De grote bedrijven van Nederland zetten volop in op duurzaamheid. Dat is noodzakelijk. Onontkoombaar. Dat onderstreepten ze op het International Suppy Chain Management Congres.

Als we een kenniseconomie willen zijn en duurzaamheid  onontkoombaar is, zullen we een generatie op moeten leiden die out of the box kan denken, internationaal kan samenwerken en voorop kan lopen in technologische vooruitgang.

Wat doet de overheid? Zij neemt vanuit kosten besparing een maatregel die geldt voor alle studenten. Als je langer dan een jaar extra over  de studie doet, wordt instelling èn student gestraft met 3000 euro. De maatregel wordt ook  voor huidig studenten met terugwerkende kracht ingevoerd.  Dat lijkt mij allesbehalve de goede richting.

In de eerste plaats kan alleen bespaard worden door de kwaliteit van het onderwijs te vergroten. Focus on quality, costs go down. Focus on costs, quality  goes down. Die simpele regel gaat telkens weer op.

De gemiddelde studie bij Lucht- en Ruimtevaart is 8,5 jaar. Nominaal duurt de studie 5 jaar. Alle technische studies beïnvloeden ons dagelijks werken en leven en dragen bij aan een duurzame samenleving.  Een jaar bij een technische studie heb je zo te pakken.

Het afgelopen jaar heb ik zo’n 50 CV’s van studenten onder ogen gehad. Zonder uitzondering hebben zij extra-curriculaire activiteiten of baantjes. Ik leer de studenten beter kennen. En de overstap van HBO en Universiteit komt in 20% van de gevallen voor. Zelf heb ik 5,5 jaar gestudeerd (technische bedrijfskunde – 1986).  Ik heb een buitenlandse stage van 4 maanden gedaan. Zo waardevol.

Uit ervaring met invoering van generieke wetten in de Sociale Zekerheid weet ik dat deze onvoorspelbare effecten met zich mee zullen brengen. De regels veranderen betekent gedrag veranderen. Je krijgt niet altijd, soms veel minder dan gedacht, het gedrag dat je wil.

Het meest waarschijnlijk is dat er een woud van nieuwe regels, controle gedrag, verantwoordingscultuur en bureaucratie ontstaan. Dat ontneemt zicht op de werkelijke uitdagingen.

Hoe dan wel? Er is niets tegen vooruitgang en verbetering van huidige onderwijsprocessen.  Zouden we de rollen scherp kunnen krijgen? Een voorstel. We maken een raad om tot gezamenlijke en gedragen besluitvorming te komen. Een werkgroep voor slimme en innovatieve oplossingen.  Een onafhankelijke rekenunit houdt de besparingen bij.

De vertegenwoordigers van de universiteiten nemen zitting in een raad. Een werkgroep bestaande uit externen en specialisten van de rijksoverheid gaan op zoek naar besparingsmogelijkheden. Het gaat om hoeveel en hoe deze besparingen  gerealiseerd kan worden.

De werkgroep rekent deze door en presenteert deze aan de raad. Om voortgang en focus te kunnen houden gaat de voorkeur uit naar een beperkt aantal grote duidelijke maatregelen (ca 100), dan een veelheid van oncontroleerbare kleine maatregelen. De raad laat zich goed informeren, kiest en implementeert de maatregelen. Het ministerie houdt de besparingen bij en de gemaakte afspraken hoe deze te realiseren.

In drie tot vier maanden kunnen  die maatregelen er liggen. Een model dat gebruikt zou kunnen worden heb ik recent gezien. Natuurlijk is er enige aanpassing nodig.  Betrouwbare cijfers over kostenopbouw universitair onderwijs vormen natuurlijk de grondslag van analyse.

De kosten voor de werkgroep worden vanzelfsprekend in de bezuinigingen meegenomen. Tijdens de verbetering van doelmatigheid mag de bureaucratie ook aangepakt worden.  Sommige regels werken contra-productief.

Bezuinigen schept ook kansen. Niet alleen in de vormgeving van de studies maar ook in inkoop, computersystemen en performance verbetering van faculteiten, afdelingen en bestuur. Het afbreken van een interne muur of het samenwerken over de afdelingsgrenzen heen kan enorme besparingen opleveren.

Samenwerken en specialiseren is voor universiteiten noodzakelijk. Een streven naar absolute kwaliteit leidt tot een vermindering van de kosten. En niet alleen in het Universitair Onderwijs maar ook in het toeleverend onderwijs. En dat leidt tot minder uitval en lagere overhead.

De noodzakelijke bezuinigingen op het universitair onderwijs bieden kansen op richting en ontwikkeling van de kenniseconomie door in het licht van de uitdagingen van de komende 10-20 jaar prioriteiten stellen en de universiteiten hervormen.

De uitdagingen in de komende jaren vragen om veel talent:  in de breedte (aantal) als in de diepte (intelligentie).  Derhalve geen generieke maatregelen maar maatwerk voor een betere toekomst.